پيشگفتار خاطرات و سفرنامه‌هاى ايران مجموعه‌اى است كه پايهء انتشار آن هشت سال پيش ازين با نشر روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه توسط مؤسسهء انتشارات اميركبير گذاشته شد و از همان اوقات در نظر گرفته شده بود كه آثار ديگرى از همان سنخ به تدريج تهيه و چاپ شود . . . اما مدتى اين مثنوى تأخير شد ، تا اينكه روزنامهء اخبار مشروطيت و انقلاب ايران تأليف سيد احمد تفرشى حسينى ( تمجيد السلطان ) به همان اسلوب و منوال به چاپ رسيد . اينك سومين كتاب ازين مجموعه كه يادداشتهاى ميرزا مهدى خان ممتحن الدولهء شقاقى است در دسترس علاقه‌مندان به اخبار و احوال و اوضاع عصر قاجارى قرار مىگيرد . ناظر اين مجموعه ، قريب هشت سال پيش با اين اثر ، كه نسخهء ورق‌ورق منحصر آن در اختيار تيمسار سرتيپ هوائى بازنشسته حسينقلى خانشقاقى فرزند گرامى آن مرحوم بود و صحبتى شده بود كه در سلسلهء انتشارات دانشگاه تهران چاپ شود آشنايى يافت . در همان هنگام با دوست عزيز دانشمند آقاى حسين محبوبى اردكانى در باب نشر و تنظيم آن صحبتها شد . ايشان هم مدتى آن را در مطالعه گرفت و چون از مدتها پيش از آن به تحقيق در احوال مرحوم ممتحن الدوله كه از گروه محصلين اعزامى در عهد ناصرى بود پرداخته بود يادداشتهاى آن مرحوم را از اهميت خالى ندانست و مؤكدا چاپ آن را پيشنهاد فرمود . چند سال گذشت تا اينكه تيمسار خانشقاقى خود يادداشتها را به نحوى كه لازم و مناسب دانستند مرتب كردند ، از قبيل اينكه مطالب اوراق پراكنده را فصل‌بندى كرده‌اند . باز قرعهء فال بر آن زده شد كه نسبت به چاپ آن نظر نگارنده را جويا شوند . پس پيشنهاد مرا پذيرفتند كه در مجموعهء خاطرات و سفرنامه‌هاى ايران به چاپ برسد .